İş Etüdünün Tarihsel Gelişiminde Katkı Sağlayanlar

İş etüdü yazı serimizin 3. yazısında konumuz İş Etüdü’nün Tarihsel Gelişimi. İnsan varolduğu süre boyunca gerek zorluklarla gerekse iş yoğunluğuyla mücadele etmiştir. Dolayısıyla da her zaman çalışmalarını kolaylaştırmak ve iyileştirme yolunda çaba göstermiştir. Bizler de şimdi bu tarihsel sürece biraz bakalım.

İş etüdü denemelerinin çok uzun zamandır yapıldığını MÖ 1700’lü yıllarda Babil Kralı Hammurabi’de görüyoruz. Hammurabi döneminde, iş planlaması ve üretim kontrolleri yöntemleriyle çalışma süresi ve taban ücrete dayanan ücret listeleri oluşturmuş.

MÖ 200’de Çin Seddi yapımında işçilerin performanslarını ölçmek için hesap çubukları kullanılmış.

Daha sonra yani bundan 200 yıl önce modern İş Etüdü Çalışmalarının temelleri bazı önemli insanlar vasıtasıyla atılmış. Biraz bu isimlere bakalım.

Frederick W. Taylor:
is-etudu-frederick-taylor-resim-1

Verimlilik alanında sistematik çalışan ilk kişi olarak bilinen Taylor, İşletme Yönetimi’nin de babasıdır. 

Bir çelik işletmesinde çalışmalarına başlayan Taylor, yaşamı boyunca işletmelerdeki verimsiz çalışma ve üretimdeki kayıpları ortadan kaldırmak, işçilerle yönetim arasındaki uyuşmazlıkları en aza indirerek, işbirliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Bu kapsamda işi etüt etmeye ve geliştirmeye yönelik yaptığı girişimler, Taylor tarafından “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı” olarak adlandırılmıştır. Yaklaşımla çok iyi işçilerle yılda maksimum ne kadar üretim gerçekleştirileceğini tespit etmek üzerine çalışmış.

Bu yaklaşımın temelini 2 aşama ile belirleyecek olursak;

  • bir iş görenin yaptığı işin temel bölümlere ayrılması ve işin yapılmasında etkili olmayan hareketlerin belirlenerek elimine edilmesi
  • bu hareketlerin aldığı zamana bağlı olarak, en hızlı ve en iyi metodu seçmek

diyebiliriz. Esas olarak işin, içindeki zaman faktörü ile ilgilenen Taylor yalnızca gözlenen veya fiili zaman üzerinde durmuştur.

Böylece Taylor’un 1881 yılında Midvale Çelik Şirketi’nde yaptığı çalışmalar İş Etüdünün bilimsel başlangıcı kabul edilmiştir.

Taylor’un yanısıra endüstri mühendisliğine önemli katkılarda bulunan diğer isim ise Frank ve Lilian Gilbreth çiftidir.

Frank ve Lilian Gilbreth:
is-etudu-frank-lilian-gilbreth-resim-2

Taylor’un mekanik atolyelerini kapsayan çalışmalarına karşılık Gilbreth inşaat, tıp ve savunma sanayisi için çalışmıştır.

Frank Gilbreth, ekonomik sebeplerden dolayı üniversite eğitimi alamamıştır ve inşaat işlerinde çalışmıştır. Duvar ustası olarak çalışan Gilbreth, zamanla yaptığı işte nasıl daha iyi olunacağını, çeşitli hareketlerin geliştirilmesi ile mümkün olunacağına savunmuş.

Bu çalışmalarla işle ilgili hareketleri temel onyedi harekete ayırmış ve bunlara “Therblig” adını vermiştir. Bunlar pozisyon bulma, kucaklama, bekleme, nakletme ve boşluk gibi hareketleri kapsamış.

Böylece zaman etüdüyle birlikte hareket etüdleri çalışmalarında ilerlemiştir. Frank Gilbreth’in eşi Lilian Gilbreth’in işletme ve psikoloji konularında iyi eğitimi olması sebebiyle birlikte çalışarak “hareket ve mikro hareketçalışmaları geliştirilmiştir. Bu geliştirme çalışmalarında “hareketli film tekniğini kullanan ilk mikro hareket analizi” çalışması kendilerine aittir.

Henry Laurence Gantt:
is-etudu-henry-laurance-gantt-resim-3

Frederick Taylor’un yanında Midvale Çelik Fabrikasında çalışan Gantt kendi ismiyle anılan primli ücret sistemini (iş+prim) burada geliştirmiştir.

Bu ücret sistemiyle her işçiye belli bir ücreti hak olarak ödeyip, çaba harcayanı ödüllendirerek ücretlendirmeyi bir teşvik aracı olarak kullanmış.

Taylor, işin organizasyonu üzerinde dururken Gantt, işi yapan kişinin seçimine önem vermiş, eğitim ve verimlilikte güdülemenin çok önemli olduğunu ısrarla savunmuştur. Özellikle üretim çizelgemesi gözlemlemesi üzerine çalışmalar yapan Gantt günümüzdeki PERT‘in (program değerlendirme ve inceleme teknikleri) temelini oluşturmuştur.

Harrinton Emerson:
is-etudu-harrington-emerson-resim-4

Taylor’un işlem çözümleme ilkelerinden bazılarını çalışmakta olduğu demiryoluna uygulamıştır. İşletmeyi yeniden düzenleyerek, standart maliyetleriin bulunması ve teşvikli ücret konusunda araştırmalar yapmıştır.

İşletmeyi bir bütün olarak ele alıp, etkili bir organizasyon kurulmaması durumunda insan, makina, malzeme israfının olacağını ifade etmiş ve israfı önleyerek verimliliğe ulaşabileceklerini öne sürmüştür.

Verimlilik ile ilgili çalışmalarını kitapla taçlandıran Emerson 1913 yılında Verimliliğin Oniki İlkesi‘ni yayınlamıştır.

-Açıkça belirtilen amaçlar
-Sağduyu
-Uzman kişilere danışmak
-Disiplin sağlamak
-Adil davranmak
-Düzenli, güvenli ve yeterli kayıt
-İşin planlanması
-Standart ve programlar
-Standartlaştırılmış koşullar
-Standartlaştırılmış işlemler
-İş tanımları
-Verimlilik ödülü
Ralph M. Barnes:
is-etudu-Ralph-M-Barnes-resim-5

İş ölçümü konusunda çalışmalar yapan ilk mühendislik profesörüdür. Danışmanlık yaptığı süreçte Yönetimde Uluslararası Akademi konusunda Gilbreth yönetiminde liderlik ödülünü almıştır.

Taylor’ dan sonra metot etüdü çalışmaları, insan vücudunun ekonomik kullanılması, çalışma yerinin düzenlenmesi, alet ve cihazların tasarımı konuları ve verimli çalışma yollarının bulunması konularındaki mevcut çalışmaları geliştirmiştir.

Gelişen ve değişen bir dünyada olduğumuz için bilime katkı sağlayan insanların sayısı da oldukça fazladır. O yüzden ismine yer veremediğim kişiler muhakkak vardır. Fakat temel anlamda en bilinen kişileri paylaşmaya çalıştım. Eklemem gerektiğini düşündüğünüz şeyleri benimle paylaşmayı unutmayın. Sevgiyle kalın 🙂

Önceki yazımı hatırlamak için buraya, serinin ilk yazısı için buraya tıklamayı unutmayınız.